1. Ana sayfa
2. Sözlük

Haber yayıncılığı ve CMS sözlüğü

Son güncelleme: 3 Ekim 2026Yazar: KEYDAL6 dk okuma

Terimler

301 yönlendirme

Bir URL'nin kalıcı olarak başka bir adrese taşındığını bildiren HTTP durum kodu. Arama motorları eski adresin sinyallerini yeni adrese aktarır. Kalıcı taşımalarda 301 veya 308 kullanılır; geçici durumlar için 302/307. Bkz. CMS taşıma.

404 ve 410

404 "bulunamadı", 410 "kalıcı olarak kaldırıldı" anlamına gelir. Karşılığı olmayan eski haberler için ana sayfaya yönlendirmek yerine 404/410 vermek daha doğrudur.

5187 sayılı Basın Kanunu

Türkiye'de basılı süreli yayınları ve 2022'deki 7418 sayılı Kanun değişikliğiyle internet haber sitelerini kapsayan temel kanun. Künye, beyanname, düzeltme ve cevap hakkı gibi yükümlülükler bu kanundan doğar.

5651 sayılı Kanun

İnternet ortamında yapılan yayınların düzenlenmesine ilişkin kanun. Yer ve içerik sağlayıcı tanımları, erişim engeli kararları ve içeriğin çıkarılması süreçleri bu kanunda düzenlenir.

AMP

Accelerated Mobile Pages: Google'ın öncülük ettiği, kısıtlı HTML ile çok hızlı mobil sayfa üretme çerçevesi. Google 2021'den bu yana Top Stories için AMP'yi şart koşmuyor; kullanımı azaldı.

API

Application Programming Interface: iki yazılımın veri alışverişi yapmasını sağlayan arayüz. Headless CMS'ler içeriği REST veya GraphQL API ile sunar.

Blok editörü

İçeriği paragraf, görsel, alıntı gibi bloklardan oluşturan düzenleyici. WordPress'in Gutenberg editörü en bilinen örnektir.

Canonical

Aynı içeriğin birden fazla adreste bulunması durumunda hangisinin asıl sayılacağını bildiren <link rel="canonical"> etiketi. Çift içerik sorununu önler.

CDN

Content Delivery Network: içeriği dünyanın farklı noktalarındaki sunucularda önbelleğe alıp okura en yakın yerden sunan ağ. Görseller ve statik dosyalar için haber sitelerinde yaygındır.

CLS

Cumulative Layout Shift: sayfa yüklenirken öğelerin yer değiştirmesinin ölçüsü; Core Web Vitals'ın üç metriğinden biri. Reklam kutularına sabit yükseklik vermek CLS'yi düşürür.

CMS

Content Management System, içerik yönetim sistemi. İçeriğin kod yazmadan oluşturulup yayımlanmasını sağlayan yazılım. Ayrıntı: CMS nedir.

Core Web Vitals

Google'ın sayfa deneyimini ölçtüğü üç metrik: LCP (yükleme), INP (etkileşim), CLS (görsel kararlılık). Search Console'da raporlanır.

Çerez rızası

Zorunlu olmayan çerezlerin kullanılmadan önce ziyaretçiden açık onay alınması. Türkiye'de KVKK ve Kişisel Verileri Koruma Kurulu rehberleri çerçevesinde değerlendirilir.

Denetim kütüğü (audit log)

Panelde kimin neyi ne zaman değiştirdiğini kaydeden günlük. Düzeltme-cevap ve tekzip süreçlerinde kanıt değeri taşır.

Düzeltme ve cevap hakkı

5187 sayılı Kanun kapsamında, hakkında yayın yapılan kişinin düzeltme ve cevap metninin yayımlanmasını isteme hakkı. Haber CMS'inde ilgili habere bağlı kayıt tutulması önerilir.

Eklenti / modül

CMS çekirdeğinde bulunmayan özellikleri ekleyen paket. WordPress'te eklenti (plugin), Drupal'da modül, Joomla'da uzantı denir.

Etiket (tag)

İçeriği konuya göre serbestçe sınıflandıran anahtar sözcük. Kategoriden farkı hiyerarşik olmamasıdır. Kontrolsüz etiket üretimi binlerce ince içerikli sayfa yaratır.

Flipbook / e-dergi

PDF sayfalarını tarayıcıda sayfa çevirir gibi gösteren sunum biçimi. Basılı gazete ve dergilerin dijital kopyası için kullanılır.

GPL

GNU General Public License: WordPress, Drupal ve Joomla'nın lisansı. Yazılımı ücretsiz kullanma, değiştirme ve dağıtma hakkı verir; türev çalışmaların da GPL olmasını ister.

Headless CMS

Görünüm katmanı olmayan, içeriği API ile sunan CMS. Ayrıntı: headless CMS nedir.

Index-push (IndexNow / Indexing API)

Yeni veya güncellenen URL'yi arama motoruna anında bildirme yöntemi. IndexNow'u Bing ve Yandex destekler; Google Indexing API resmî olarak yalnızca iş ilanı ve canlı yayın sayfaları içindir.

INP

Interaction to Next Paint: kullanıcı etkileşimine sayfanın yanıt verme süresi; 2024'te FID'in yerini alan Core Web Vitals metriği.

İçerik modeli

Bir içerik türünün hangi alanlardan oluştuğunun tanımı: haber = başlık + spot + gövde + görsel + yazar + kategori. Headless sistemlerde ilk kurulan şeydir.

JSON-LD

Yapısal veriyi sayfaya <script type="application/ld+json"> içinde ekleme biçimi. Google'ın önerdiği yöntemdir; haberlerde NewsArticle türü kullanılır.

Kategori

İçeriği hiyerarşik bölümlere ayıran sınıflandırma: Gündem, Ekonomi, Spor. Haber sitelerinde URL yapısının ve menünün temelidir.

Künye

Yayının sahibi, sorumlu müdürü, yönetim yeri ve iletişim bilgilerini içeren zorunlu bilgi bloğu. İnternet haber siteleri için 5187 sayılı Kanun kapsamında zorunludur.

KVKK

6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu. Haber sitelerinde aydınlatma metni, çerez politikası, üyelik ve yorum verilerinin işlenmesi bu kanuna tabidir.

LCP

Largest Contentful Paint: sayfadaki en büyük görünür öğenin (genellikle manşet görseli) yüklenme süresi. 2,5 saniyenin altı iyi kabul edilir.

Manşet

Ana sayfanın en görünür konumundaki haber ya da haber grubu. Haber CMS'inde editörün elle belirlediği sıralı bir listedir; "en yeni haber" ile karıştırılmamalıdır.

Markdown

Düz metinle biçimlendirme yazımı (# Başlık, **kalın**). Statik site üreticileri ve bazı headless CMS'ler içeriği Markdown'da tutar.

NewsArticle

Schema.org'un haber içerikleri için tanımladığı yapısal veri türü. Başlık, yayın tarihi, yazar, yayıncı ve görsel alanlarını taşır; Google Top Stories için önerilir.

Open Graph (OG)

Sosyal ağlarda paylaşılan bağlantının başlık, açıklama ve görselini belirleyen meta etiketleri (og:title, og:image). Twitter/X kendi twitter: etiketlerini de okur.

Önbellek (cache)

Üretilen sayfayı ya da veriyi geçici olarak saklayıp tekrar üretmeden sunma. Sayfa önbelleği WordPress haber sitelerinde en büyük hız kazanımıdır.

Paywall

İçeriğin tamamını ya da bir kısmını ödeme veya aboneliğe bağlayan duvar. Sert (tamamen kapalı), ölçülü (ayda N ücretsiz) ve freemium türleri vardır.

Publisher Center

Google'ın yayıncılar için yönetim aracı. Ekim 2025'ten bu yana Google News'e başvuru alınmıyor; Publisher Center yalnızca yayın bilgilerini ve logoyu özelleştirmek için kullanılıyor.

Revizyon

Bir içeriğin kaydedilmiş önceki sürümü. Geri dönüş ve "kim ne değiştirdi" sorusu için gereklidir; sınırsız revizyon veritabanını şişirir.

Rol ve yetki

Panel kullanıcısının ne yapabileceğini belirleyen tanım: yönetici, editör, yazar, katkıcı. Haber odasında muhabirin yayımlayamaması, editörün yayımlayabilmesi bu mekanizmayla kurulur.

RSS

İçerik akışını standart XML biçiminde sunan besleme. Ajans akışı içe aktarma, bülten araçları ve okuyucu uygulamaları için hâlâ yaygın.

Sitemap (sitemap.xml)

Sitedeki URL'leri ve son değişiklik tarihlerini (lastmod) arama motorlarına bildiren XML dosyası. Tek dosyada en fazla 50.000 URL ve 50 MB.

sitemap-news.xml

Google News için özel sitemap: yalnızca son iki günde yayımlanan haberler, en fazla 1.000 URL, her kayıtta yayın adı, dil, başlık ve yayın tarihi.

Son dakika (breaking) şeridi

Ana sayfanın üstünde kayan ya da sabit duran, en güncel gelişmeleri gösteren bileşen. Haber temalarının ayırt edici öğelerinden biridir.

Spot

Haber başlığının altında, haberin özünü iki-üç cümlede veren kısa metin. Arama sonuçlarında meta açıklama ve sosyal kartlarda özet olarak da kullanılır.

SSG (statik site üretici)

Tüm sayfaları önceden HTML'e çeviren araç (Hugo, Astro, Eleventy). Çok hızlı ve güvenli; her yayında derleme adımı gerektirdiğinden yoğun haber akışına uygun değildir.

SSR (sunucu taraflı üretim)

Sayfanın her istekte sunucuda üretilmesi. Haber kaydedildiği an yayındadır; kısa süreli önbellekle birleştirilince yoğun akışa en uygun yöntemdir.

Sürmanşet

Manşetin üstünde yer alan, genellikle tek ve daha küçük puntolu öncelikli haber konumu. Basılı gazeteden dijitale taşınan bir terimdir.

Taksonomi

İçeriği sınıflandırma sistemlerinin genel adı; kategori ve etiket birer taksonomidir. Drupal'da ayrı bir çekirdek modüldür.

Tema (şablon)

Sitenin görünümünü belirleyen dosya paketi. İçerikten bağımsızdır; tema değişince içerik kalır, düzen değişir. Bkz. WordPress haber teması.

Web push

Tarayıcı üzerinden, site kapalıyken bile gönderilebilen bildirim. Son dakika haberleri için yaygın; kullanıcı izni gerektirir.

WebP / AVIF

JPEG ve PNG'ye göre daha küçük dosya boyutu veren modern görsel biçimleri. WordPress 5.8'den beri WebP yüklemeyi destekler.

Web Stories

Tam ekran, dokunarak ilerlenen görsel hikâye biçimi; Google'ın açık web standardı. WordPress için Google'ın resmî eklentisi vardır.

WXR

WordPress eXtended RSS: WordPress'in içerik dışa/içe aktarma biçimi. Yazı, sayfa, yorum, kategori ve yazar bilgilerini taşır; görsel dosyalarını taşımaz.

Zamanlanmış yayın

İçeriğin belirlenen tarih ve saatte otomatik yayımlanması. Ambargolu haberler ve gece vardiyası için haber CMS'inde temel özelliktir.

Eksik terim mi var?

Sözlüğe eklenmesini istediğiniz terimi iletişim sayfasındaki e-posta adresine yazın. Terimlerin kavramsal arka planı için CMS nedir ve headless CMS nedir; uygulama için WordPress ile haber sitesi kurma.

Bu sayfa bilgilendirme amaçlıdır; hukuki danışmanlık değildir. Ayrıntı: Yasal uyarı.